فضا – طوفانی از هرج و مرج و خشونت
ستاره ها ستاره های دیگرو می بلعند
سیاهچاله ها مجموعه ستاره ها رو میخورن
کهکشانها با کهکشانهای دیگه برخورد میکنن
جهان جایی پر از خصومته
دارید یک ستاره رو منفجر میکنید
توصیف کردن این نوع از انرژی غیر ممکنه
مکانیزم پنهانی که این پدیده ها رو کنترل میکنه --
مدارها
اگر بتونید تمام مدارهای ممکن رو بشناسید
دینامیکی (علم شناخت حرکت) که این دنیا روش میچرخه رو فهمیدید
مدارها هستن که همه چیز رو در کنار هم نگه میدارن و یا از هم میدرن
مدارهای مفرط میتونن معادل باشند با برخورد کهکشانها
فرو ریختن ابرها غبار، که بنیان حیات هست
یا میتونن معادل نابودی باشن
مدارهای مفرط --
ارباب های مرگ و زندگی در جهان ما
تیم ترجمه سایت علمی بیگ بنگ bigbangpage.com
این منظومه شمسی ما هست
هشت سیاره، بیش از 150 ماه
میلیاردها سنگ فضایی، غبار و گاز
همگی توی یه دیسک عظیم چرخان با
قطر 16 میلیارد کیلومتر دور خورشید میچرخند
چهار میلیارد ساله که اینطوریه
همه چی خیلی مرتب میچرخه
آروم و پایدار
اما منظومه شمسی ما غیر عادیه
جاهای دیگه دنیا مدارها اصلا اینطوری نیستن
نا پایدار، پر هرج و مرج و حتی مخرب
حتی تو جهان نزدیکمون
نمونه های خیلی خیلی خشن از مدارهارو میبینیم،
سیاره های بزرگی که به سمت ستارشون میرن
موج های شوکی با چند هزار درجه رو میبینم
که توی اتمسفر به پیش میرن
سیاره هایی هستن که روی سطح
ستاره های دیگه شنا میکنن
ستاره های عظیمی که دور هم میچرخن، سیستم های چند مداره
جایی که چیزی جز هرج و مرج نیست و
اشیا میتونن کاملا از مجموعه بیرون پرت شن
ستاره ها، ستاره های دیگرو میخورن
سیاه چاله ها کل مجموعه ستاره ها رو تو خودشون میکشن
کهکشان ها با کهکشانهای دیگه برخورد میکنن
عادیش اینطوریه
زمین یه واحه از آب و گرماس
اگه حیات به ثمر میشینه بخاطر حالت چرخیدنمون دور خورشیده
مدار زمین دور خورشید تقریبا دایرس
در تمام طول سال تقریبا تو یه فاصله از خورشید قرار داریم
دمای اینجا تقریبا ثابته
و مدار زمین توی چهار و نیم میلیارد
سال گذشته پایدار بوده
بدون این ثبات وجود نداشتیم
برای ساختن دی ان ای از اقیانوسها به چندصد میلیون
یا شاید چند میلیارد سال زمان نیازه
برای چنین ثباتی به یه مدار دایره ای نیازه
بدون ثبات منظومه شمسی و
و مدار زمین، حیاتی روی زمین نداشتیم
همه چیزو به مدار زمین مدیونیم
یه سواری نرم توی
یه دنیای خشن داریم
مدارمون زده تو خال
اما هرج و مرج هیچ وقت دور نیست
حتی توی همین منظومه شمسی خودمون
مدارهای خشن و مفرطی وجود دارن که
هیچوقت حیاط توشون نمیتونه وجود داشته باشه
تیر – نزدیکترین سیاره به خورشید
و کوچکترین سیاره توی منظومه شمسیه
مدارش به شکل یه بیضی کش اومده
توی دور ترین نقطش
تیر 69 میلیون کیلومتر از خورشید فاصله داره
اما در نزدیکترین نقطه، تنها 45 میلیون کیلومتر فاصله داره
تو این نزدیکی خیلی داغه
426 درجه سانتیگراد، از فر پخت و پز هم داغتر
همچین به این دلیل که اتمسفر تیر خیلی کمه
خفه میشید
و چون هوایی وجود نداره
خون درون بدنتون به جوش میاد
و پوستتون رو پاره میکنه
رسما روی سطح تیر منفجر میشید
اما دما افت هم میتونه داشته باشه
تا سیصد درجه زیر صفر
سه برابر سردتر از سرد ترین نقطه زمین
تیر شدیدترین تغییرات دما رو بین
سیاره های منظومه شمسی داره
این مدرکیه به اینکه مدارها فقط به معنی چرخیدن یکنواخت نیستن
با هر چرخش به دور خورشید مسیر تیر جابجا میشه
در طی چندصد هزار سال این سیاره الگویی که میبینید رو دنبال میکنه
اونسر منظومه شمسی هم
پلوتو قرار داره، 43/6 میلیارد کیلومتر دورتر از خورشید
هر چی جسم دورتر باشه آرومتر تو مدارش حرکت میکنه
هر چرخش پلوتو دور خورشید 248 سال زمان میبره
در ضمن پلوتو غیر عادیه
مدار کشیده شدش
نسبت به سیاره های اصلی کاملا تو یک صفحه دیگه قرار داره
نمایش شگفت آوریو درست میکنه
پلوتو تو قسمت عمده مدارش
یه بلوک از یخ و سنگه
اما با نزدیک شدنش به خورشید، تابستون شروع میشه
وقتی پلوتو گرم میشه، یخهای سطح پلوتو --
یخ آب، یخ دی اکسید کربن
حتی یخ کربن مونوکسید یا شاید یخ متان -- بخار میشن
یه مه رو داریم که قطور تر میشه
بعدش ابر داریم
بعد یه دفعه دور پلوتو اتمسفری رو داریم
که قبلا اونجا نبوده
این اتمسفر وقتی پلوتو
تو نزدیکترین نقطه به خورشیده ضخیمترین حالتشو داره
اما با رفتن سیاره به اعماق فضا
دما به 400 درجه زیر صفر میرسه
و برفی از نیتروژن و متان میاد
با اومدن زمستون
این گازهای توی اتمسفر یخ میزنن
ممکنه به شکل برف مانندی بیان پایین
اما وقتی کم کم روی هم جمع میشن
یه لایه تقریبا شفاف شیشه ای رو درست میکنن
یه اتمسفر یخ زده روی سطح پلوتو
بعد از یه زمستون سخت پلوتو بخ خورشید نزدیکتر میشه
و چرخه 248 ساله پلوتو دوباره شروع میشه
تغییرات سختی مثل این یادمون میندازن که چقد خوش شانسیم
که مدار زمین پایدار و بی خطره
اما تعادل شکننده ای هست
کوچکترین تغییر میتونه هممون رو بکشه
اگر مدار زمین به خورشید نزدیکتر بود
ممکن بود مثل نزدیکترین همسایمون زهره باشیم
زهرو مثال خیلی خوبی برای اینه که
نشون بده چه بلایی ممکنه سر زمین بیاد
اگر مدارمون یکم نزدیکتر به خورشید میشد
زهره یه اتمسفر بزرگ ضخیم داره که
تمام گرما رو به دام میندازه
و دمای سطحش نزدیک 482 درجه سانتیگراده
اگر فقط یکم نزدیک به خورشید میشدیم
بیشتر شبیه زهره میشدیم
اقیانوسها بخار میشدن
سیارمون یه صحرا میشد
زندگی از بین میرفت
یه جابجایی کوچیک تو جهت مخالف
بجای بخار شدن یخ میزدیم
زمین یه توپ برف میشد
و کاملا توسط یخ پوشیده میشد
و این اتفاق تنها با جابجایی زمین
به اندازه بخش کمی از فاصلش تا خورشید میفته
یخ دو قطب گسترش پیدا میکنن
اقیانوسها یخ میزنن
یه عصر یخ دائمی شروع میشه
کمترین جابجایی توی مدار زمین
به مرگ ما با آتیش یا یخ منجر میشه
مدارها به حیات اجازه شکفتن میدن
همچنین میتونن باعث هرج و مرج بشن
مدارها حتی میتونن یه ستاره رو کلا از بین ببرن
مدار سیاره ما حیات رو ممکن میکنه
اما اکثر مدارها خشن هستن
فضا یه اتوبان در سطح جهانه، هیچی توش ثابت نیست
به لطف تنها یک نیرو همه چیز
دور بقیه چیزا میچرخه -- جاذبه
جاذبه نیروی جهانی جذبه که
توی خود جهان پخش شده
نیرویی هست که ستاره ها رو سرهم نگه میداره
نیروییه که منظومه شمسی رو دور هم نگه میداره
تمام اشیا جاذبه دارن
یعنی همه اشیا همدیگرو جذب میکنن
هرچی جرم یه شی بیشتر باشه نیروی جاذبه بیشتره
برای همینه که سیبها به سمت زمین میفتن
توی منظومه شمسی بزرگترین شی خورشیده
جرمش 700 برابر تمام سیاره ها روی همدیگس
نیروی عظیم جاذبه خورشید
تمام سیاره ها رو به سمت داخل میکشه
اما یه چیزی از سقوطشون جلوگیری میکنه
سیاره ها توی یه حرکت دائمی هستن
با سرعت باورنکردنی توی فضا پرواز میکنن --
نه مستقیما بسوی خورشید بلکه به سمت بغل
یه مسابقه طناب کشی
بین جاذبه خورشید و سرعت سیاره درست میکنن
وقتی این دوتا با هم به تعادل برسن سیاره دور خورشید میچرخه
به این میگیم مدار
مدار حرکت یک شی
یعنی مسیر حرکتش به دور یک شی دیگه بخاطر جاذبس
میتونید مدارهای دایره ای داشته باشین میتونید مدارهای بیضوی داشته باشین
حتی اگه یه توپ بردارم بندازم تو هوا
و بگیرمش، برای مدت کوتاهی
اون توپ یک مدار بدور مرکز زمینه
مدار حرکت در اثر جاذبس
فرض کنید اگه خورشید
جاذبه نداشت چی میشد
سرعت سیاره ها باعث میشد که پرت شن تو فضا
از اونور اگه سیاره ها متوقف میشدن
جاذبه میکشوندشون توی خورشید
تمام مدارها یه تعادلن بین جاذبه و حرکت
دوس داریم فک کنیم که جهان منظم و خودکار کار میکنه
همه چیز تمیز و مرتبه
سیاره ها با هارمونی و توازن حرکت میکنن
اما این غلطه
مدارها میتونن وحشی و غیر قابل پیشبینی باشن
هر چی تعداد اشیا بیشتر باشه
مدارهاشون غیرقابل پیشبینی تر میشه
وقتی بیشتر از دوتا جسم داشته باشیم اوضاع پیچیده میشه
همشون سعی میکنن دور همدیگه بچرخن
اونوقت ممکنه یه مدار بین دوتا شی بچرخه
سرعتها میتونن سریعتر و کندتر بشن
یه مدار مجبور نیست یه مسیر همیشگی باشه
خلاقیت جهان
خارج از تصوره
وسط راه سفر از پلوتو تا نزدیکترین ستاره
یسری دنباله دار، تلی از یخ و سنگ، رو میبینیم
توی ابرای پهناوری معلق هستن
بقایای یخ زده از تولد منظومه شمسیمون
چندوقت یبار یکیشون سمت خورشید کشیده میشده
میتونن تیلیاردها کیلومتر دورتر شروع کنن
و درست بالای سطح خورشید کشیده بشن
یعنی وقتی خیلی دورن تقریبا حرکتی ندارن
وقتی هم که از نزدیک خورشید رد میشن
خیلی خیلی سریع حرکت میکنن
به این ترتیب اینا میتونن از مفرط ترین مداره های
منظومه شمسی باشن
میتونن تا حد یه خط صاف کش بیان
دنباله دار ها با سرعتایی تا میلیون ها کیلومتر بر ساعت سفر میکنن
موشکهایی از جهان هستن که با جاذبه و سرعت هدایت میشن
دنباله دارها به ما نشون میدن که مدارها تا چه حد میتونن مخرب باشن
خیلی ها شیرجه میزنن تو خورشید...
...یا با سیاره های دیگه تصادف میکنن
اگر یه دنباله دار قرار بود به زمین بخوره
مثلا با قطر هشت تا نه و نیم کیلومتر
مراقب باشید میتونه سیاره افکن باشه
این میتونه شی ای باشه که
برای از بین بردن حیاتی که روی زمین میشناسیم کافی باشه
اما اکثر دنباله دارها به هدف نمیخورن
با مدارهای یک میلیون ساله از
اعماق فضا به داخل میان و دوباره خارج میشن
اما فراتر از منظومه شمسی برید
مدارها از اینم خشن تر میشن
مارپیچهای مرگ سیاره هارو پاره میکنن...
...ستاره هارو ریز ریز میکنن و حتی فضا رو پاره میکنن
بزرگی جهان خارج تصوره
پس باید دنیاهایی مثل زمین یجاهایی باشن
دانشمندا بدنبال سیاره های قابل سکونت میگردن
فک میکردن مدارهایی درست مثل مدار خودمونو پیدا میکنن
اشتباه میکردن
الان روی HD 154088 هستیم
اشتباه میکردن
الان روی HD 154088 هستیم
اوناهاش، بنظر خوب میاد
صدها سیاره بیرون از
منظومه شمسی پیدا کردیم اما اصلا شبیه زمین نیستن
اینها دنیاهایی بیگانه و عجیب با مدارهایی غریب هستن
چیزی که بین سیاره های بیرون منظومه شمسی پیدا میکنیم
تنوعی باور نکردنی توی اندازه و شکل مدارهاس
بعضی از مدارها به شدت نزدیک ستاره میزبانه
سیاره توی تنها چند ساعت یا روز دور ستاره میچرخه
یعنی داریم فعل و انفعال ها، اندازه ها و شکلهایی از مدارهارو میبینیم
که مثل هیچ کدوم از تصوراتمون نیستن
بعضی از دنیا ها بقدری متخاصمن که توشون
زندگی اونطوری که میناسیمش غیر ممکنه
این WASP-18b هست
یه مشتری داغه
یه نوع از سیارات عظیم که مدارش نزدیک ستارشه
WASP-18b 50 برابر از زمین به ستاره اش نزدیکتره
انقدر نزدیکه که توی کمتر از یک روز دور ستاره اش میچرخه
اگه میگفتید، "عجیب ترین و دور از انتظارترین
مداری که تصورش رو میکنی چیه؟"
میگفتم، "مشتری رو در نظر بگیر و
بزارش تو فاصله 8 میلیون کیلومتری یه ستاره"
بعد کاشف به عمل میاد که من کاملا اشتباه کردم
اون یه چیز خیلی معمولیه
که توی دنیا میبینیم
در واقع بیشتر سیاره هایی که
دور ستاره ها پیدا میکنیم
توی مدارهایی مثل این
این دوئل کیهانی
تاثیرات فیزیکی قدرتمندی میزاره که باورکردنی نیست
WASP-18b توی دمای 4000 درجه میسوزه
گردبادهای گرمایی روی سطحش میوزن
ستاره و سیاره هر دو
بوسیله نیروی زیاد جاذبه تغییر شکل میدن
همون نیروهایی که باعث ایجاد جزر و مد میشن
همه با پدیده جزر و مد آشنا هستن
در طول یک روز
سطح دریاها بالا و پایین میرن
خب این بدلیل تاثیر خورشید و ماه هست
از تاثیر مدارها، چیزیایی که بدورمون میچرخن
یا ما دورشون میچرخیم
اگر چیزهارو به هم نزدیکتر کنید
جزر و مد ها شدید تر میشن
در واقع ممکنه سیاره ها به شکلهای دیگه ای کشیده بشن
WASP-18b توی منطقه سردی از فضا، دور از ستاره اش
بوجود اومده
بیش از یک میلیون سال
بطور مارپیچ به جای فعلیش رسیده
توی یک نبرد گرانشی گیر افتاده که
فقط یجور ممکنه تموم شه
کمتر از یک میلیون سال دیگه
این سیاره تو آتیش میسوزه
نتیجه کلیدی که اینجا باید بگیرید اینه که --
وقتی امروز به دنیا نگاه میکنید، فردا دیگه اونطوری نیست
و دیگه بعد از یک هفته یا هزاره
یا یک میلیارد سال بعد اونطوری نخواهد بود
جستجوی ما برای سیاره های شبیه زمین
دنیای مخربی رو نمایان میکنه
از مدارهای موشکی شکل دنباله دارهای مرگبار
تا مسیر سوزان مشتری های داغ
حتی سیاره هایی هستن که
بنظر میاد توی هیچ مداری نیستن
دانشمندا جدیدا نوسانات کوچکی تو
نور ستاره های دور کشف کردن
تنها توضیح؟
یه شی بزرگ بین ما و اون ستاره
این سیاره های سرکش توی مدار یک ستاره نیستن
سیاره های یتیمی هستن، که توی فضا تنهان
اصلا توی تعریف سیاره هاس که دور خورشید بچرخن
اوه پسر، از پیدا کردن سیاره های سرکش شوکه شدیم
سیاره های سرکش یه تناقض هستن --
سیاره هایی که ستاره مادر ندارن
دانشمندا فکر میکنن که
هر سیاره سرکشی یک روزی دور یه ستاره میچرخیده
تا اینکه جاذبه پرتشون کرده بیرون
منظومه های جدید جاهای پر هرج و مرجی هستن
سیاره های همدیگرو میکشن و مسیرشون بکلی تغییر میکنه
حتی بعضی سیاره ها تو یه مارپیچ به بیرون میرن تا تنهایی تو کهکشان بگردن
وجود سیاره های سرکش
به ما نشون میده که جاذبه اونقدرا هم نیرویی برای جذب نیست
که منظومه شمسی رو دور هم نگه داشته
جاذبه میتونه یه سیاره رو به کل پرت کنه توی فضا
اخیرا تو یه بررسی از آسمون نشون داده که
سیاره های سرکش توی کهکشان ما از ستاره ها بیشترن
مدارهایی رو کشف کردیم که اصلا نمیدونستیم ممکن هستن
جاذبه و حرکت جهانمون رو توی آشفتگی دائمی قرار میدن
خورشید های عظیمی که توی مدارن همدیگرو میخورن
ورتکس های خشن در فضا ایجاد اعوجاج میکنن
نیروهای قوی ستاره هارو مثل فرفره میچرخونن
جاذبه توی مقیاس بزرگی هرج و مرج ایجاد میکنه
... سیاره هارو به سمت نابود شدن پرت میکنه
یا شلیکشون میکنه توی فضا
اما ترن هوایی کیهان از این هم مفرط تر میشه
مدارها انقد خشن میشن که ستاره ها رو میدرن
این HM Cancri هست
یه سیستم ستاره دوتایی هست که با زمین 16000 سال نوری فاصله داره
کوتوله های سفید هستن – کوچیکن اما خیلی فشرده هستن
یک قاشق چای خوری از کوتوله سفید میتونه تا پنج تن وزن داشته باشه
فقط 80.000 کیلومتر از هم فاصله دارن
پنج برابر از فاصله ما تا ماه نزدیکتر
با سرعتی معادل 6/1 میلیون کیلومتر بر ساعت دور هم میچرخن
دوتا کتوله سفید رو داریم که خیلی فاصلشون از هم کمه
هر پنج و نیم دقیقه دور هم میچرخن
برای یه جسم نجومی تو فضا این یه رکورد جهانیه
نیروها خیلی قوی هستن
جاذبه گاز فوق داغ رو از یک ستاره جدا میکنه
و میکوبتش در آن یکی ستاره
دانشمندا معتقدن این مدار بقدری خشن هست که
بنیان و اساس فضا رو در هم میپیچه
در این پروسه ستاره ها انرژی از دست میدن و از اینم به هم نزدیکتر میشن
تا در نهایت با هم برخورد کنن
...تا یک ابرنواختر رو ایجاد کنن
ابرنواختر یکی از خشنترین
و پرانرژی ترین اتفاقات توی جهان هست
دارید یه ستاره رو منفجر میکنید
توصیف این انرژی امکان نداره
بعضی از ابرنواخترها انقدر قدرتمندن که
فقط بیگ بنگ توی انرژی و قدرت
رو دستشون میزنه
انقدر عظیم هستن که
میتونن از یه کهکشان با 200 میلیارد ستاره نورانی تر باشن
ابرنواخترها میتونن یکی از
عجیبترین اشیای دنیا رو ایجاد کنن...
یک تپ اختر
تپ اختر ها ستاره هایی به شدت مغناطیسی هستن که
پرتوهای تشعشع الکترومغناطیسی شلیک میکنن که
در فضا رو در مینوردن
چیزای خیلی کمی توی دنیا هستن که
از تپ اختر تاثیرگذارترن
توپی با قطر 16 کیلومتر رو در نظر بگیرید
که در هر ثانیه چند صد بار دور خودش میچرخه
با چگالی که تقریبا غیرقابل تصوره
یک سانتیمتر مکعب از این ماده
هم وزن کوه اورسته
جاذبه ای که احساس میکنید میلیونها میلیون برابر
اون چیزی خواهد بود که روی زمین احساس میکنید
با همچین چیزی فقط روی سطح پخ نمیشید
به یه لایه ای تبدیل میشید که
که فقط چند اتم ضخامت داره
هر چیزی که مدارش در نزدیکی یه تپ اختره
ریسک این رو داره که تیکه پاره شه
این تپ اختر بیوه سیاه هست
با سرعت 965.000 کیلومتر بر ساعت توی کهکشان ما حرکت میکنه
موج شوکش بقدری بزرگه که
تلسکوپهای ما تو فاصله 5000 سال نوری تشخیصش میدن
همسفرش یه کوتوله قهوه ای
هست که از یک سیاره بزرگتر اما از ستاره کوچیکتره
این زوج توی مدار رقص مرگ گرفتار شدن
بیوه سیاه یجورایی مثل یه خون آشامه
داره خون ستاره کوتوله قهوه ای رو میمکه
سوخت هیدروژن و هلیوم ستاره رو میخوره
تشعشعات گازهای کوتوله قهوه ای رو به فضا پرتاب میکنن
یک تپ اختر با تنها 16 کیلومتر پهنا
داره یک شی بزرگتر از مشتری رو نابود میکنه
کم کم کتوله قهوه ای بخار میشه
یک تپ اختر قدرت تخریب خیلی بالایی داره
اما دو تا تپ اختر با هم
میتونن شکل دنیا رو عوض کنن
این تنها مجموعه شناخته شده دو تپ اختری توی
کهکشان ما هست
با سرعتی حدود 1.120.000 کیلومتر بر ساعت دور هم میچرخن
سرعت و جرمشون باعث میشه وحشیانه بچرخن
فکر کردن راجع به
نیروهای عظیم گرانشی
که این دو ستاره به هم وارد میکنن که
شکل و معماری این سیستم تغییر کنه و مثل
یه فرفره رو میز بچرخه غیر قابل باوره
جاذبه تپ اختر سنگینتر
باعث لرزش نامنظم ستاره دیگه میشه
به قدری با سرعت اینور اونور میشه که
ستاره به آستانه افتادن میرسه، مثل یه فرفره
نمیتونه برای همیشه دووم بیاره
85 میلیون سال دیگه این دو تپ اختر به هم میپیوندن
تا یک پرتگاه بزرگ گرانشی رو درست کنن...
...هیولای غایی دنیا، یک سیاه چاله
یک سیاه چاله --
عجیب ترین شی توی دنیا
قوانین فیزیک توی مرکزش میشکنن
زمان به پایان میرسه
جاذبه بینهایته
یه سیاه چاله یه چاه بی انتها از جاذبس
که از مرگ یک ستاره بوجود اومده
هیچ چیز توی دنیا نیست که نحوه کارش
از سیاهچاله مرموزتر باشه
اگر میخواهید راجع به
مدارها و جاذبه های مفرط صحبت کنید
دارید راجع به سیاه چاله صحبت میکنین
سیاهچاله بالای لیسته
هیچ چیز جاذبش از سیاهچاله بیشتر نیست
جرمی معادل خورشید یا بیشتر از اونه
که توی یه توپ فشرده شده که
تنها چند کیلومتر قطر داره
50 سال پیش
سیاه چاله ها تحت عنوان اینکه یه چیز علمی تخیلین رد شدن
اما دیگه نه
الان توی مرکز کهکشانها میبینیمشون
توی فضا سرگردان
الان میدونیم که سیاه چاله ها
توی تکامل جهان نقش اساسی دارن
الان فکر میکنیم که احتمالا تو کهکشان ما حدود
100 میلیون سیاه چاله وجود داره
مواجهه با هرکدومشون به نیستی ختم میشه
این یکی از بزرگترین و داغ ترین ستاره های دنیاس
20 برابر خورشید جرم دارخ و 10 برابر داغتره
ستاره هایی مثل این زیاد عمر نمیکنن
اما اینیکی توی یه رقص شیطانی گیر افتاده
توی چنگ یه سیاه چاله افتاده
جاذبه انقدر زیاده که
ستاره با 800.000 کیلومتر بر ساعت دور سیاه چاله میچرخه
سیاه چاله لایه های خارجی ستاره رو به
داخل یک حلقه عظیم چرخان میمکه
حلقه ای که از بس داغه اشعه ایکس ازش میتابه
یک میلیون برابر قویتر از خورشید
این پیکربندی --
ستاره ای که دور یه سیاه چاله میچرخه --
مفرط و ناپایداره
اول از همه اینکه سیاه چاله
داره اتمسفر ستاره همراهش رو میخوره
اما خود ستاره هم نا پایداره و
یک روز دچار ابرنواختر میشه
و احتمالا بعدش یه سیاه چاله از خودش بجا میزاره
اونوقته که سیستم دوتا سیاهچاله داره که
دور هم میچرخن
یکی از نادرترین منظره هایی که توی دنیا وجود داره
در نهایت این دوتا سیاه چاله به هم میپیوندن
تا یه هیولای بزرگتر درست کنن
و چرخه نابودی ادامه پیدا میکنه
اما این سیاه چاله کوچیکه
سیاه چاله های دیگه خشونت رو به یه سطح دیگه میبرن
تو سال 2011 منجم ها یکی از
بزرگترین انفجارهایی که تا حالا ثبت شده رو مشاهده کردن
یه تشعشع ناگهانی 100 میلیارد پرنور تر از خورشید --
یه انفجار پرتو گامایی
اتفاق خارقالعاده ای بود
این انفجار از سمت یه سیاه چاله توی
مرکز یه کهکشان دوردست میومد
خاموش بود
اما یچیزی بهش شک وارد کرد و به زندگی برگردوندش
اگر از کنار افق رویداد بگذرید
یک کره فرضی که سیاه چاله رو در بر گرفته
جاییه که دیگه برگشتی ازش نیست
مثل یه تله هست
همه چیز واردش میشه اما هیچ چیزی خارج نمیشه
چند ستاره در مدار سیاه چاله با
فاصله امنی بودن
بعد یکی از اونها زیادی نزدیک شد
غول خفته یکدفعه بیدار شد
نیروهای گرانشی بزرگ باعث
کشیده شدن ستاره تا نقطه شکستش شدن
تا اینکه در نهایت از هم پاره شد
آوار بدور سیاه چاله چرخیدن و
تا میلیونها درجه داغ شدن
دو جت بزرگ از پرتو گاما
با سرعت نور تو فضا پرتاب شدن
یک سیاه چاله یه ستاره رو از هم پاشونده
نصف موادش رو قورت داده
و نصفه دیگه رو در طی این اتفاق پس زده
جزو خشن ترین چیزایی هست که تاحالا در
طول تاریخ نجوم دیدیم
این اتفاق بقدری خشن بود که
ما از زمین، 3 میلیارد سال نوری دورتر دیدیمش
سیاه چاله ها میتونن سیاره ها رو ببلعن و ستاره ها رو از هم بدرن
اما جاذبه همیشه اشیا رو به سمت داخل نمیکشه
هر دانش آموز دبیرستانی میدونه که جاذبه میمکه
میکشه، هیچوقت هول نمیده
اما در حقیقت از این پیچیده تر هست
این امر وقتی فقط دو تا شی داریم درسته
اما از دقیقه ای که بیشتر از دو جسم داریم
اتفاقات عجیبی میتونه بیفته
و جاذبه میتونه شما رو به دورتر هول بده
میتونید به شدت به یک جسم نزدیک بشید
اما اگر با زاویه و سرعت صحیح
نزدیک بشید، بجای برخورد داشتن
یک جسم میتونه جسم دیگرو پرتاب کنه
اخیرا دانشمندا ستاره هایی رو کشف کردن که
با سرعت هایی باور نکردنی از کهمشان ما دور میشن
ستاره های عادی همچین کاری نمیکنن
چی میتونه ستاره هارو به همچین سرعت های بالایی برسونه
جواب این سوال یه سورپرایزه
شما این ستاره ها رو با همچین سرعت بالایی که نزدیک به
700، 800، 1000 کیلومتر بر ساعت هستن
فقط میتونید با تعامل با یک
سیاهچاله کلان جرم اینطوری از کهکشان خارج کنید
هر ستاره با سرعت بسیار بالا در ابتدا
یک جفت ستاره بودن که در مدار یک سیاهچاله کلان جرم میچرخیدن
وقتی زیادی نزدیک شدن جاذبه اونارو از هم جدا کرد
سیاه چاله یکی از ستاره هارو
با سرعت 2/3 میلیون کیلومتر بر ساعت از کهکشان به بیرون پرتاب
و دیگری رو در نهایت به داخل مکید و نابود کرد
چیز جالب اینه که
میتونید به چیدمان کاملا جدید از ستاره ها رو بدست بیارین
یعنی شما یسری ستاره تو مرکز کهکشان دارین
بعد یکدفعه اونا به فضای بین کهکشانی پرتاب میشن
و اینجا در اعماق فضا هست که
مدارها در قدرتمند ترین شکلشون
کهکشان ها رو به هم دیگه میکوبن
تا ساختمان خود جهان رو تشکیل بدن
در سرتاسر جهان
جاذبه شدید نیروی نابودی هست
مدار سیاره ها و ستاره ها
میتونن با هرج و مرج، غیر قابل پیش بینی و خشن باشن
اما در یک مقیاس کیهانی
جاذبه تنها یک نیروی نابود کننده نیست
دنیاهای جدید هم درست میکنه
اینها کهکشانها هستن – دسته های عظیم چرخان
از ستاره ها، گاز و غبار به عرض صد هزار سال نوری
کهکشانها دور هم دیگه میچرخن
به همون شکل که سیاره ها دور ستاره ها میچرخن
جاذبه اونارو پیش هم میکشونه
و سرعتشون اونارو از هم جدا نگه میداره
اما در نهایت، جاذبه همیشه میبره
کهکشان ها با هم برخورد میکنن
یکی از دیدنی ترین وقایع در دنیا وقتی هست که
دو کهکشان به هم میخورن
دارید راجع به صدها میلیارد ستاره با وسعت
صد هزار سال نوری صحبت میکنید
دوتا از اینا با هم برخورد میکنن
برخورد بین کهکشانهای توی مدار
در طول چند میلیون سال انجام میشه
جاذبه به آرومی با هم یکیشون میکنه
و دوتا کهکشان رو دارید که
مثل دو تا سیال(مایع یا گاز) به هم قاطی میشن
وقتی از هم میگذرن دمهای(دنباله) بلندی تشکیل میشه
اما جاذبه دوباره اونها رو پیش هم برمیگردونه
در آخر یه کهکشان کامل
بالغتر و بزرگتر از اونچیزی که داشتید بدست میارید
در این مقیاس بین کهکشانی
جاذبه و حرکت دیگه نیروهایی نابود کننده نیستن
الان عامل ایجاد زندگی هستن
احتمالا فکر میکنید برخورد کهکشانها
بطور باورنکردنی همراه با تخریب باشه
از یک نظر آره هست
اما از نظر دیگه یه نیروی بسیار سازندس
برخورد کهکشانها ابرهای عظیم گازی رو به هم میکوبه
موجهای شوک بزرگ از توشون میگزره و گاز رو متراکم میکنه
بعد یه اتفاق جالب مبفته --
تولد بی نهایت ستاره
فکر کردن راجع به دوتا کهکشان که با
جاذبه همدیگرو جذب و برخورد کردن، خارقالعادس
چه چیزی تخریب کننده تر میتونه باشه؟
اما در حقیقت توی چنین ادغامی هایی نیروی سازندگی هست
چون وقتی دوتا کهکشان به هم میرسن
گازها فشرده هستن و گاهی اوقات
بقدری متراکم هستن که منجر به تولد ستاره ها و
سیاره های اطراف اون ستاره میشن
به این ترتیب توی برخورد عظیم کهکشانها با هم
تولد ستاره ها و سیاره ها رو داریم
و شاید در نهایت حیات روی اون سیاره ها
بعضی وقتها این برخوردها
یک واکنش زنجیره ای رو شروع میکنن...
...دو کهکشان چرخان در حین برخورد
و تولید ستاره ها و سیاره ها
اما این دفعه یه تفاوتی هست
بعضی از این ستاره های جدید
عظیم، ناپایدار و کم عمر هستن
منفجر میشن
هر انفجار موجهای شوک رو به بیرون پرتاب میکنه
که باعث تولد ستاره های بیشتر میشه
منجمین به این "انفجار ستاره ای"(استاربِرست) میگن
این بهترین مثال برای نیروی سازندگی جاذبه هست
یک کهکشان استاربِرست کهکشانی هست که
نسبت به کهکشانهای عادی با سرعت بیشتری
ستاره تولید میکنه
و این شگفت انگیزه که
چنین چیز زیبا و سازنده ای رو از
چیزی خشن و تخریب کننده بدست بیاریم
جاذبه و حرکت
دو نیرویی هستن که هر ستاره جدیدی توسط اونا ایجاد میشه
اونا پایه و اساس خود این دنیا هستن
کیهان ما تصادفی نیست، بلکه دارای ساختمان و نظم هست
جهان مثل یک پرده سه بعدی هست که
هر کدوم از این تار و پودهاش
میلیاردها کهکشان رو در بر داره
چوب پرده(داربست) هست که همه چیو کنار هم نگه میداره
تار کیهانی
وقتی به داربست یه ساختمون فکر میکنیم
ثابت هست و حرکتی نداره
اما این داربست
کاملا متحرک و شگفت انگیزه
چونکه تمام ترکیبات
با سرعتهای بسیار زیادی به اطراف حرکت میکنن
با هم دیگر برخورد میکنن --
کهکشانها، ستاره ها، سیاه چاله ها و ابرنواخترها
همگی توی این رقص وسیع
تار کیهانی با اندازه غیرقابل درکی پهناوره
هر رشته پر از حرکته
کهکشانها شکل میگیرن، در مدار هم قرار میگیرن و برخورد میکنن
میلیادرها، غیر قابل شمارش، تو یه جریان دائمی
هر رشته یه بزرگراه کهکشانی با
ترافیک تموم نشدنی از کهکشانهاس، هر نقطه نورانی یه کهکشانه
همیشه تو اوج شلوغی ترافیکه، بعضی وقتا هم راه بندون میشه
هر چند میلیارد سال نوری
چندتا از رشته ها به هم میپیوندن و یک گره ایجاد کردن
خوشه ها به هم میپیوندن تا
بزرگترین سازه ای که میشناسیم رو تشکیل بدن -- ابرخوشه
این یکی از اوناس -- Abell 2744.
پنج خوشه کهکشانی که با هم برخورد کردن و
بزرگترین تل کیهانی که تاحالا کشف شده
کم کم پنج خوشه با هم ترکیب شدن و جوش خوردن
تا یک ابرخوشه عطیم رو با قطر
شش میلیون سال نوری ایجاد کنن
قدرت باورنکردنی مدارها
واقعا میتونه دنیا رو گره بزنه
سازه های جهان در طی میلیاردها سال توسط مدارها
و جاذبه دوطرفشون تکامل پیدا کردن
و سازه های بزرگ و بزرگتری رو تشکیل دادن
و تمام اینها به لطف نیروی جاذبه ای هست که
کنار هم میارتشون اما میتونه پارشون هم بکنه
دوباره و دوباره
ما مدارهایی رو پیدا میکنیم که بر کیهان حاکمیت دارن
اتم اساسی ترین واحد شیمی هست
به همین ترتیب
مدار واحد اساسی کیهان هست
اگر تمام مدارهای ممکن رو بشناسید
دینامیکی (علم شناخت حرکت) که این دنیا روش میچرخه رو فهمیدید
مدارها کیهانی رو ایجاد کردن که
پر از پیچیدگی و تعدده
مدارها تغیر پذیر هستن، پر هرج و مرجن
چیرایی که فکر میکردیم هیچ وقت ممکن نیستن
در واقع ممکن هستن
از کوچکترین مقیاس تا بزرگترین مقیاس
تعاملهای گرانشی و برخوردها هستن که
دنیای مارو اینجای قشنگی که هست، کردن
و پشت اون یک یه تناقض عجیبه
مدارهای مفرط یعنی تغییرات، یعنی برخوردها
بنظر خیلی مخرب میاد
اما مدارهای مفرط معنی برخورد کهکشانها رو هم میده
سقوط ابرهای غبار، بنیان تشکیل حیات
و همچنین تخریب
مدارها نیروی محرکی هستن که
پشت این چرخه ابدی نابودی و تشکیل هستن
در بطن "جهان چگونه کار میکنه" هستن
ترجمه از HOPE :) دانلود مستند علمی: video.bigbangpage.com